Nhắc đến đặc sản Bình Định là nhắc đến thiên đường ẩm thực miền biển với hải sản tươi, món ăn dân dã nhưng hương vị đậm đà khó quên. Nếu bạn đang băn khoăn Bình Định có đặc sản gì để ăn tại chỗ và mang về làm quà, danh sách chi tiết dưới đây từ Samaypata sẽ giúp bạn chọn đúng món “chuẩn vị xứ Nẫu”.
Món ăn đặc sản Bình Định phải thử
Các món ăn đặc sản Bình Định thường có điểm chung là nguyên liệu tươi, cách nêm nếm mạnh mẽ, chú trọng độ giòn – dai – ngọt tự nhiên. Khi tới Quy Nhơn – Bình Định, nên ưu tiên trải nghiệm những món dưới đây để cảm nhận trọn vẹn khẩu vị người địa phương.
Bánh xèo Bình Định
Bánh xèo ở Bình Định không giống hoàn toàn với bánh xèo miền Nam. Bánh nhỏ hơn, vỏ dày vừa phải, giòn cạnh nhưng bên trong vẫn giữ được độ mềm, ăn hoài không ngấy. Nhân bánh thiên về hải sản tươi như tôm, mực, đôi khi thêm thịt ba chỉ, giá, hành lá.
Điểm khác biệt quan trọng tạo nên món ăn đặc sản Bình Định này là nước chấm. Thay vì nước mắm chua ngọt loãng, nhiều quán dùng nước chấm sệt từ gan heo, đậu phộng xay, mè rang, nêm nếm đậm đà. Khi ăn, cuốn bánh xèo cùng rau sống, khế chua, xoài non, dưa leo rồi chấm ngập nước sốt sánh mịn, hương vị rất tròn vị.
Một mẹo nhỏ là nên gọi bánh xèo hải sản ở những quán gần biển, nguyên liệu mới đánh bắt sẽ cho vị ngọt khác biệt hẳn so với hải sản trữ đông.
Bánh căn
Bánh căn Bình Định có nét tương đồng với bánh căn Ninh Thuận nhưng cách ăn và gia giảm khác nhau. Bánh được đổ trong khuôn đất nhỏ, bột gạo pha loãng, thêm hành lá, trứng cút hoặc hải sản như tôm, mực, chả cá. Bánh chín tới, mặt ngoài hơi xém, trong vẫn mềm, thường được ăn kèm:
- Rau sống: xà lách, húng quế, cải non, giá trụng.
- Nước chấm: nước mắm pha chua cay mặn ngọt hoặc nước cá kho sền sệt.
- Kèm xíu mại, chả cá hoặc tóp mỡ để tăng độ béo.
Khi thưởng thức, người địa phương thường cho bánh căn, rau sống vào chén, chan ngập nước cá kho hoặc nước mắm rồi vừa ăn vừa húp. Cách ăn này giúp cảm nhận rõ hương vị mộc mạc của bột gạo hòa với nước chấm đậm vị.
Bánh bột lọc
Bánh bột lọc là món phổ biến ở miền Trung, nhưng tại Quy Nhơn – Bình Định, loại bánh này có cách làm hơi khác ở phần nhân và nước chấm. Bột bánh trong, dai, thường gói lá chuối hoặc nặn trần, nhân chủ lực là tôm đất, thịt ba chỉ rim tới khi săn và thấm.
Nước chấm quyết định rất nhiều tới chất lượng món ăn. Bánh bột lọc Bình Định thường đi kèm:
- Nước mắm nguyên chất pha loãng với chanh, tỏi, ớt.
- Đôi khi có thêm ít dầu phi hành, mỡ hành để tạo độ thơm, béo.
Khi ăn, nên cắn miếng nhỏ để cảm nhận độ dai của vỏ, vị ngọt của tôm thịt hòa cùng nước mắm mặn mà. Đây cũng là một trong những món ăn đặc sản Bình Định giá mềm, phù hợp ăn vặt chiều tối.
Lẩu thả
Lẩu thả tại Bình Định chịu ảnh hưởng phong cách ẩm thực miền biển miền Trung với nguyên liệu chính là hải sản. Mỗi quán có một biến tấu khác nhau, nhưng phổ biến nhất là:
- Cá tươi: thường dùng cá mai, cá suốt, cá ngừ… phi lê thành lát mỏng.
- Rau ăn kèm: xà lách, dưa leo, xoài bào, thơm, dứa, chuối chát, các loại rau thơm.
- Nước lẩu: nấu từ xương cá, xương heo, cà chua, thơm, nêm hơi chua nhẹ.
Trình tự ăn lẩu thả:
- Xếp bún, rau và cá tươi vào bát.
- Chan nước lẩu đang sôi lên, đợi cá chín tái.
- Nêm thêm ớt, chanh, nước mắm tùy khẩu vị rồi thưởng thức.
Lẩu thả vừa thanh, không ngấy, vừa tận dụng được độ tươi của cá. Vào buổi chiều tối se lạnh ở biển Quy Nhơn, đây là lựa chọn rất hợp lý cho nhóm bạn hoặc gia đình.
Gỏi cá mai
Gỏi cá mai là một trong những món ăn đặc sản Bình Định thể hiện rõ nhất kinh nghiệm xử lý hải sản của ngư dân địa phương. Cá mai thân nhỏ, trong, ít tanh, khi làm gỏi sẽ:
- Được lọc xương, rút sạch máu sống.
- Trộn với chanh hoặc giấm cho tái, sau đó vắt ráo để thịt cá giòn.
- Ướp thêm thính gạo, hành, tỏi, ớt, rau răm.
Phần nước chấm thường pha từ nước mắm ngon, me hoặc chanh, thêm đậu phộng rang, tỏi ớt giã nhuyễn. Khi ăn, cuốn gỏi cá mai với bánh tráng, rau sống, dưa leo, chuối chát. Sự hòa quyện giữa vị chua, bùi, ngọt khiến món này rất “bắt” bia, thích hợp cho các bữa nhậu bên biển. Do dùng cá sống tái, nên ưu tiên những quán đông khách, cá quay vòng nhanh, đảm bảo tươi và vệ sinh.
Bánh tráng cuốn dẻo
Bánh tráng Bình Định vốn đã nổi tiếng, nhưng biến tấu bánh tráng cuốn dẻo lại là “món tủ” của nhiều bạn trẻ khi ghé Quy Nhơn. Thay vì nướng giòn, bánh tráng được nướng vừa tới, mềm dẻo, cuốn cùng nhiều loại nhân. Nhân phổ biến gồm:
- Trứng gà hoặc trứng cút đánh tan.
- Chả bò, chả cá, nem chua, xúc xích.
- Rau răm, hành lá, tóp mỡ, phô mai, bơ… tùy quán sáng tạo.
Bánh chín được cuốn tròn, cắt nhỏ, ăn kèm tương ớt, sốt mayonnaise hoặc nước mắm chua ngọt. Món này vừa thơm mùi bánh tráng nướng, vừa dẻo dai dễ ăn, giá lại rất phải chăng nên được xem là đặc sản Quy Nhơn Bình Định không thể bỏ qua với tín đồ ăn vặt.
Bún cá ngừ
Bún cá ngừ là món ăn sáng quen thuộc của người dân Bình Định. Nước dùng được nấu từ đầu, xương và thịt cá ngừ tươi, kết hợp cà chua, thơm để tạo vị ngọt tự nhiên, hơi chua nhẹ. Thịt cá ngừ thường cắt khúc dày, nấu vừa chín để không bị bở. Một tô bún cá ngừ chuẩn vị sẽ có:
- Nước dùng trong, vị ngọt thanh, không tanh.
- Khúc cá ngừ chắc thịt, bên trong vẫn ẩm.
- Ăn kèm rau sống, bắp chuối bào, giá trụng và chén mắm ớt nguyên chất.
Khi ăn, người địa phương hay thêm chút mắm nêm hoặc mắm ruốc tùy khẩu vị, giúp hương vị bát bún cá ngừ đậm đà, rất “miền Trung”. Nếu muốn tìm hiểu đặc sản Bình Định là gì mà dân địa phương ăn hằng ngày, bún cá ngừ là câu trả lời chính xác.
Chả lụi Hàm Tân
Dù cái tên gắn với Hàm Tân, món chả lụi này lại khá phổ biến tại nhiều quán ăn vặt ở Bình Định, nhất là các khu đông sinh viên và giới trẻ. Chả được làm từ cá xay hoặc chả thịt, ướp gia vị, cuốn trong bánh tráng mỏng rồi nướng trên than hồng. Đặc trưng của chả lụi là:
- Bề mặt chả hơi cháy xém, thơm mùi khói.
- Bên trong vẫn mềm, nóng hổi.
- Ăn kèm đủ loại rau sống, dưa chuột, xoài xanh, đồ chua.
Nước chấm có hai dạng: mắm nếp nấu sền sệt với đậu phộng, mè, gan heo hoặc nước mắm chua ngọt. Khi ăn, gắp chả lụi cuốn với rau, chấm ngập nước sốt, vị béo, bùi, thơm rất “gây nghiện”. Đây là món lý tưởng cho các buổi tối lang thang phố xá ở Quy Nhơn.
Gỏi cá chình
Cá chình là loại cá da trơn sống vùng nước lợ, thịt trắng, chắc, béo nhưng không ngấy, được xem là nguyên liệu “sang trọng” trong ẩm thực Bình Định. Gỏi cá chình là đặc sản Bình Định khá kén người ăn nhưng ai đã hợp khẩu vị sẽ rất khó quên. Quy trình làm gỏi khá cầu kỳ:
- Cá chình làm sạch nhớt, loại bỏ phần tanh.
- Lọc thịt, cắt lát mỏng, trộn với chanh hoặc giấm cho tái.
- Ướp cùng thính gạo rang, mè, đậu phộng giã, các loại rau thơm.
Nước chấm thường rất đậm vị, có thể là mắm nêm hoặc mắm cá lên men, pha cùng tỏi, ớt, thơm băm. Khi ăn, cuốn gỏi cá chình với bánh tráng, rau sống, khế, chuối chát. Tuy không phải ai cũng “yêu từ lần đầu”, nhưng đây là món giúp bạn hiểu rõ hơn khẩu vị đặc trưng vùng biển Bình Định.
Bánh hồng Tam Quan
Bánh hồng là một trong những câu trả lời thú vị khi có người hỏi đặc sản Bình Định là gì ngoài hải sản. Xuất xứ từ vùng Tam Quan, bánh hồng có màu trắng ngà hoặc hơi hồng nhạt, được làm từ gạo nếp dẻo, đường và dừa. Đặc điểm của bánh hồng Tam Quan:
- Thớ bánh trong, dẻo dai nhưng không dính răng.
- Vị ngọt thanh của đường, béo nhẹ từ dừa nạo.
- Thường cắt khối vuông nhỏ, bọc giấy bóng kính.
Bánh hồng không chỉ là món tráng miệng dân dã, mà còn xuất hiện trong nhiều dịp lễ, cưới hỏi ở Bình Định. Nếu bạn muốn tìm món ngọt nhẹ nhàng, dễ hợp khẩu vị nhiều người để dùng tại chỗ hoặc làm quà, bánh hồng là lựa chọn rất phù hợp.
Bạn có thể xem thêm: Đặc sản Đà Lạt: Top 20 món ngon đặc trưng nhất định phải thử và mua làm quà
Những đặc sản Bình Định mua về làm quà
Sau khi đã thử qua các món ăn đặc sản tại chỗ, nhiều du khách thường muốn mua thêm đặc sản Quy Nhơn Bình Định về làm quà. Dưới đây là những gợi ý thực tế, dễ bảo quản, dễ vận chuyển và hợp khẩu vị đa số.
Mực một nắng / Mực rim me
Mực một nắng Bình Định nổi tiếng nhờ nguồn mực tươi từ vùng biển Quy Nhơn, Nhơn Lý, Cát Tiến. Mực sau khi làm sạch được phơi trong thời gian vừa đủ, thân mực se lại bên ngoài nhưng bên trong vẫn giữ được độ tươi, khi nướng lên sẽ rất ngọt thịt. Lưu ý khi chọn mực một nắng:
- Thân mực dày, màu trắng ngà tự nhiên, không bị vàng ố lạ.
- Mực khô ráo, không chảy nước, không có mùi hôi.
- Khi ấn vào có độ đàn hồi nhẹ.
Mực rim me lại là phiên bản ăn liền, thích hợp làm món nhắm. Mực được cắt khúc, rim với nước me, đường, ớt, tỏi cho đến khi sệt lại, ngấm đều. Hương vị chua cay ngọt hài hòa, tiện mang đi, rất được ưa chuộng làm đặc sản Bình Định mua về cho bạn bè, đồng nghiệp.
Khô cá chỉ vàng
Cá chỉ vàng là loại cá thân dẹp, thịt trắng, thơm, khi phơi khô vẫn giữ được độ mềm. Khô cá chỉ vàng Bình Định được làm từ cá tươi, tẩm gia vị vừa phải, phơi nắng tự nhiên. Ưu điểm của khô cá chỉ vàng:
- Dễ chế biến: chỉ cần nướng hoặc chiên sơ là có thể dùng.
- Thịt cá ngọt, thớ mịn, không quá mặn.
- Bảo quản được lâu nếu để nơi khô ráo, kín gió.
Cách ăn phổ biến nhất là nướng trên than hoặc lò điện, sau đó xé nhỏ, chấm tương ớt hoặc mắm me. Đây là món nhậu quen thuộc của rất nhiều gia đình miền Trung. Khi mua, nên chọn loại khô cá chỉ vàng nguyên con, màu sắc tươi, không bị mốc trắng hay có mùi lạ.
Cá mối khô
Cá mối là loại cá thân dài, nhiều thịt, ít xương dăm, rất thích hợp để làm khô. Cá mối khô Bình Định được tẩm ướp nhẹ, giữ nguyên vị ngọt tự nhiên, thường được dùng để:
- Rim mặn ngọt với tỏi ớt.
- Chiên giòn, ăn kèm cơm.
- Làm gỏi xoài, gỏi đu đủ.
So với nhiều loại khô khác, cá mối khô dễ ăn hơn vì ít tanh, thịt chắc. Đây là lựa chọn tốt nếu bạn muốn mua đặc sản Bình Định làm quà cho người lớn tuổi hoặc gia đình có trẻ nhỏ (có thể chế biến theo kiểu nhạt, ít cay).
Chả cá măng
Chả cá là một trong những niềm tự hào của ẩm thực Bình Định, trong đó chả cá măng là biến tấu đặc biệt được nhiều người ưa chuộng. Chả được làm từ cá măng tươi, thịt dai và thơm, trộn với gia vị, thì là, tiêu, sau đó hấp hoặc chiên. Đặc điểm của chả cá măng ngon:
- Miếng chả chắc, khi bẻ có độ đàn hồi, không bở.
- Mùi thơm tự nhiên của cá, không nặng mùi bột hay phụ gia.
- Mặt chả vàng đều (với loại chiên), hoặc trắng ngà (với loại hấp).
Chả cá măng có thể dùng để nấu bún, canh chua, chiên ăn kèm cơm hay làm món cuốn bánh tráng. Khi mua về làm quà, nên hỏi người bán cách bảo quản chi tiết, thường là giữ lạnh hoặc cấp đông để giữ trọn hương vị.
Cá thu một nắng
Cá thu là đặc sản quen thuộc của vùng biển Bình Định, và cá thu một nắng là cách bảo quản vừa giữ được độ tươi, vừa tiện vận chuyển. Cá được cắt khúc, ướp muối nhẹ rồi phơi nắng một lần duy nhất. Bề mặt se lại nhưng bên trong vẫn ẩm, khi chế biến sẽ cho cảm giác vừa giống cá tươi, vừa có độ săn của cá khô. Các cách chế biến phổ biến:
- Chiên vàng ăn kèm nước mắm tỏi ớt.
- Kho cà chua, kho thơm, kho tiêu.
- Nướng than hoặc áp chảo, dùng với muối ớt xanh.
Khi chọn mua, nên để ý màu thịt cá thu một nắng phải sáng, không bị thâm, lớp da không có vệt đen lạ. Đây là loại đặc sản Quy Nhơn Bình Định rất thích hợp làm quà biếu người thân, đối tác vì dễ chế biến và hợp khẩu vị nhiều vùng miền.
Bánh cốm sữa
Bánh cốm sữa là dạng kẹo đặc sản Bình Định khá quen thuộc với du khách phía Bắc và phía Nam, bởi vị ngọt bùi dễ ăn. Nguyên liệu chính gồm gạo nếp rang (hoặc cốm), đường, sữa đặc, mè, lạc rang, đôi khi thêm dừa nạo. Đặc điểm của bánh cốm sữa:
- Miếng bánh vuông hoặc chữ nhật, bọc giấy bóng kính.
- Khi cắn vào thấy giòn xốp, tan nhẹ trong miệng.
- Mùi thơm của sữa và nếp rang, béo nhẹ nhưng không quá ngấy.
Bánh cốm sữa phù hợp để làm quà cho trẻ nhỏ, người thích đồ ngọt dịu. Khi mua, nên kiểm tra hạn sử dụng, chọn cơ sở sản xuất uy tín, bao bì rõ ràng, có thông tin thành phần và ngày sản xuất.
Bánh rế
Bánh rế là món ăn vặt gắn liền với tuổi thơ của nhiều người miền Trung, trong đó phiên bản bánh rế Bình Định được làm khá khéo tay và giòn lâu. Thành phần chủ yếu là khoai lang hoặc khoai mì bào sợi, trộn với bột, đường, sau đó chiên giòn và áo thêm một lớp đường thắng. Bánh rế ngon có các đặc điểm:
- Sợi bánh đan vào nhau như cái rế nhỏ, màu vàng nâu bắt mắt.
- Khi ăn giòn rụm, không bị cứng quá hoặc mềm ỉu.
- Độ ngọt vừa phải, mùi khoai và đường thắng thơm rõ.
Bánh rế nhẹ, dễ đóng gói, bảo quản được lâu, rất thích hợp để mua với số lượng lớn làm quà cho đồng nghiệp, bạn bè. Nên bảo quản nơi khô ráo, tránh ẩm để giữ độ giòn.
Lời kết
Ẩm thực Bình Định không cầu kỳ về hình thức nhưng lại chinh phục bằng độ tươi của nguyên liệu và cách nêm nếm đậm đà, dứt khoát. Từ các món ăn dân dã như bánh xèo, bún cá ngừ đến hải sản khô, chả cá, bánh kẹo làm quà, mỗi đặc sản Bình Định đều mang một câu chuyện riêng về đất và người xứ Nẫu.
Khi lên kế hoạch du lịch Quy Nhơn – Bình Định, bạn nên dành thời gian khám phá ẩm thực bản địa, thử các món đặc trưng và chọn vài loại đặc sản phù hợp khẩu vị gia đình để mang về. Một chút chủ động hỏi người bán về cách bảo quản, chế biến sẽ giúp bạn tận hưởng trọn vẹn hương vị đặc sản Bình Định ngay cả khi đã trở về nhà.